Σαφές μήνυμα προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς στέλνει για ακόμα μία φορά η Ένωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA), ζητώντας ουσιαστικές αλλαγές στην υπό διαμόρφωση Νομοθετική Πράξη Επιτάχυνσης της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act – ΙAA), ώστε η νέα νομοθεσία να αποτελέσει πραγματικό μοχλό ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας και όχι ακόμη μία πηγή επιβαρύνσεων για τον κλάδο. Παρότι η ACEA στηρίζει τον βασικό στόχο της πρωτοβουλίας, που είναι η προστασία της ευρωπαϊκής μεταποίησης και η μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες στις καθαρές τεχνολογίες, προειδοποιεί ότι οι σημερινές συνθήκες απαιτούν πιο στοχευμένα και ρεαλιστικά μέτρα.
Όπως επισημαίνει η γενική διευθύντρια της ACEA, Σίγκριντ ντε Βρις, η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον, καθώς η συρρίκνωση της αγοράς, ο εντεινόμενος διεθνής ανταγωνισμός, η γεωπολιτική αβεβαιότητα, το αυξανόμενο κόστος παραγωγής και οι ολοένα αυστηρότερες κανονιστικές απαιτήσεις συμπίπτουν με επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ στην ηλεκτροκίνηση, προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της ΕΕ για το 2030.
Δεδομένων όλων των παραπάνω, η ACEA ζητά ισχυρότερα κίνητρα για την παραγωγή εντός Ευρώπης, ώστε το «Made in EU» να αποκτήσει πραγματική προστιθέμενη αξία για τις επιχειρήσεις. Εκτός αυτού, εισηγείται ο γεωγραφικός πυρήνας του μέτρου να επικεντρωθεί στα 27 κράτη-μέλη και το Ηνωμένο Βασίλειο, διασφαλίζοντας παράλληλα τις υφιστάμενες επενδύσεις ευρωπαϊκών κατασκευαστών σε χώρες όπως η Τουρκία και το Μαρόκο. Η ACEA προτείνει ακόμη απλούστερους κανόνες για τον υπολογισμό του εγχώριου περιεχομένου, ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα για την ανάπτυξη της παραγωγής μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων και προσαρμογή των προβλέψεων στις διαφορετικές ανάγκες επιβατικών αυτοκινήτων, βαν, φορτηγών και λεωφορείων, εκτιμώντας ότι μόνο μέσα από μια ολοκληρωμένη βιομηχανική στρατηγική μπορεί να διασφαλιστεί η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας.
- Ακολουθεί ολόκληρη η ανακοίνωση της ACEA:
«Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία στηρίζει τον στόχο της Νομοθετικής Πράξης Επιτάχυνσης της Βιομηχανίας (Industrial Accelerator Act – ΙAA), η οποία είναι η προστασία της μεταποιητικής βάσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από άλλες περιοχές του κόσμου όσον αφορά τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας. Ο κίνδυνος αποδυνάμωσης της βιομηχανικής βάσης της ΕΕ είναι υπαρκτός και, ως εκ τούτου, στοχευμένα και καλά σχεδιασμένα μέτρα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής είναι απολύτως δικαιολογημένα.
Ωστόσο, δεν πρέπει να υποτιμηθεί το μέγεθος των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο κλάδος μας. Στη σημερινή του μορφή, το προτεινόμενο νομοθετικό πλαίσιο ενέχει τον κίνδυνο να διαταράξει καθιερωμένες αλυσίδες αξίας και να υπονομεύσει ένα ευρύ φάσμα υφιστάμενων επενδύσεων.
Για τον λόγο αυτό απαιτείται ένα ρεαλιστικό σχέδιο εφαρμογής, το οποίο θα ενισχύει την ευρωπαϊκή βιομηχανία αντί να την αποδυναμώνει και θα προστατεύει τις υπάρχουσες επενδύσεις και θέσεις εργασίας αντί να τις θέτει σε κίνδυνο. Μόνο υπό αυτές τις προϋποθέσεις η Νομοθετική Πράξη Επιτάχυνσης μπορεί να αποτελέσει ένα αποτελεσματικό εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής.
Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται ήδη στη μέση μιας βαθιάς μετάβασης προς την κινητικότητα μηδενικών εκπομπών, η οποία καθίσταται ακόμη πιο δύσκολη εξαιτίας του έντονου διεθνούς ανταγωνισμού, του αυξανόμενου κόστους παραγωγής και της υποχώρησης της καταναλωτικής ζήτησης στην Ευρώπη. Μια πολιτική που δίνει σαφή προτεραιότητα στην παραγωγή εντός της ΕΕ των 27 είναι θεμιτή, ωστόσο η εφαρμογή της πρέπει να γίνει σταδιακά και να συνοδεύεται από εύλογες και στοχευμένες εξαιρέσεις. Ο αποκλεισμός, για παράδειγμα, των υφιστάμενων εργοστασίων των μελών της ACEA θα απαξίωνε ευρωπαϊκές επενδύσεις και θα αποδυνάμωνε την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία.
Για να διαμορφωθεί ένα λειτουργικό και αποτελεσματικό πλαίσιο, ζητούμε από τους συννομοθέτες να εξετάσουν τα ακόλουθα ζητήματα.
- Δημιουργία ουσιαστικών κινήτρων που θα ενθαρρύνουν τη μεταφορά της παραγωγής στην Ευρώπη. Η απαίτηση για τοπική συναρμολόγηση και παραγωγή εξαρτημάτων θα αυξήσει το κόστος κατασκευής των οχημάτων. Εάν δεν συνοδευτεί από αντίστοιχα κίνητρα, η Νομοθετική Πράξη κινδυνεύει να καταστήσει την παραγωγή στην Ευρώπη ακριβότερη, χωρίς να βελτιώσει την επιχειρηματική σκοπιμότητα των σχετικών επενδύσεων. Για τον λόγο αυτό, οι απαιτήσεις αυτές θα πρέπει να συνοδεύονται από μέτρα που θα αντισταθμίζουν ουσιαστικά το πρόσθετο κόστος, όπως η χορήγηση πρόσθετων πιστώσεων (super credits) για τα αμιγώς ηλεκτρικά επιβατικά αυτοκίνητα και ελαφρά επαγγελματικά οχήματα στο πλαίσιο του Κανονισμού για τις εκπομπές CO₂ ή η παροχή άμεσης οικονομικής ενίσχυσης σε δημόσιους φορείς, ώστε να καλύπτεται το επιπλέον κόστος προμήθειας φορτηγών και λεωφορείων που έχουν κατασκευαστεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
- Ο υπολογισμός της ευρωπαϊκής προέλευσης πρέπει να αφορά το ολοκληρωμένο όχημα και όχι μόνο τα επιμέρους εξαρτήματα. Η προτεινόμενη μεθοδολογία υπολογίζει το ποσοστό «Made in the EU» αποκλειστικά με βάση τα εξαρτήματα, αγνοώντας τη σημαντική αξία που δημιουργείται στην Ευρώπη κατά τη διαδικασία κατασκευής του ίδιου του οχήματος. Ένα όχημα δεν αποτελεί απλώς το άθροισμα των εξαρτημάτων του. Η αξία του προκύπτει επίσης από την έρευνα και ανάπτυξη, τη σύγχρονη μηχανική, την τεχνογνωσία και το υψηλής εξειδίκευσης ανθρώπινο δυναμικό που απαιτούνται για την παραγωγή του. Ως εκ τούτου, ο υπολογισμός θα πρέπει να ξεκινά από τη συνολική αξία του τελικού οχήματος και να αφαιρεί μόνο το μέρος της αξίας που προέρχεται εκτός Ευρώπης, σύμφωνα με τον κανόνα της τελευταίας ουσιαστικής μεταποίησης που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο σχέδιο κανονισμού. Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια την πραγματική ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία και βασίζεται σε μεθοδολογία που εφαρμόζεται ήδη στις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου της ΕΕ.
- Αναγνώριση του Ηνωμένου Βασιλείου ως ισότιμου εταίρου στο πλαίσιο του συστήματος «Made in the EU». Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία εξακολουθεί να λειτουργεί μέσω μιας ιδιαίτερα στενά συνδεδεμένης αλυσίδας αξίας με το Ηνωμένο Βασίλειο, ακόμη και μετά το Brexit. Η Συμφωνία Εμπορίου και Συνεργασίας ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου περιλαμβάνει ολοκληρωμένες διατάξεις που διασφαλίζουν ισοδύναμους όρους ανταγωνισμού, εργασιακής προστασίας και περιβαλλοντικών προτύπων. Ως εκ τούτου, οχήματα, εξαρτήματα και μπαταρίες που κατασκευάζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ισότιμα με εκείνα που παράγονται στην ΕΕ των 27 και να έχουν πρόσβαση σε όλα τα σχετικά εργαλεία πολιτικής.
- Προστασία των υφιστάμενων επενδύσεων των ευρωπαίων κατασκευαστών οχημάτων. Όλα τα εργαλεία πολιτικής της Νομοθετικής Πράξης θα πρέπει να αναγνωρίζουν τις ήδη υπάρχουσες δραστηριότητες των μελών της ACEA σε στενά συνδεδεμένες με την ΕΕ γειτονικές χώρες, όπως η Τουρκία και το Μαρόκο, ώστε να μην απαξιωθούν επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν καλόπιστα με βάση το τότε ισχύον κανονιστικό πλαίσιο. Για την αποτροπή καταστρατηγήσεων, η συγκεκριμένη εξαίρεση θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά παραγωγικές μονάδες που είχαν ήδη δημιουργηθεί πριν από μια συγκεκριμένη ημερομηνία αναφοράς, όπως η ημερομηνία δημοσίευσης της πρότασης της Νομοθετικής Πράξης, και να παύει να ισχύει σε περίπτωση μεταβίβασης της μονάδας σε νέο ιδιοκτήτη.
- Δημιουργία ενός απλού συστήματος συμμόρφωσης σε επίπεδο στόλου, με σαφώς καθορισμένο γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής. Εάν το 70% του στόλου ενός κατασκευαστή πληροί σε ένα έτος τις απαιτήσεις «Made in Europe» όσον αφορά τις μπαταρίες, τα εξαρτήματα και τη συναρμολόγηση, τότε το σύνολο του στόλου του θα πρέπει να δικαιούται τα σχετικά οφέλη το επόμενο έτος. Το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του υπολογισμού αυτού θα πρέπει να περιορίζεται στην ΕΕ των 27, τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και το Ηνωμένο Βασίλειο, συμπεριλαμβανομένης της προαναφερθείσας εξαίρεσης για υφιστάμενες εγκαταστάσεις σε Τουρκία και Μαρόκο. Παράλληλα, το σύστημα θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τον σημαντικό οικονομικό ρόλο των οχημάτων που κατασκευάζονται στην Ευρώπη με προορισμό τις εξαγωγές, ενώ μπορούν να προβλεφθούν δικλίδες ασφαλείας για την αποτροπή επιχειρηματικών πρακτικών που θα υπονόμευαν τους στόχους της νομοθεσίας.
- Θέσπιση ρεαλιστικών χρονοδιαγραμμάτων για την τοπική παραγωγή μπαταριών και κατάργηση, προς το παρόν, των απαιτήσεων σχετικά με τη χρήση υλικών χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος, καθώς δεν υπάρχουν ακόμη οι αναγκαίοι ορισμοί. Αντίστοιχα, η απαίτηση για χρήση ηλεκτρικών συστημάτων κίνησης (e-powertrain) και ηλεκτρονικών εξαρτημάτων «Made in the EU» χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση, καθώς οι σχετικοί ορισμοί και ο τρόπος εφαρμογής παραμένουν ασαφείς. Επιπλέον, μια τέτοια υποχρέωση ενδέχεται να αποδειχθεί ακατάλληλη σε περιόδους διαταραχών της εφοδιαστικής αλυσίδας, όταν απαιτούνται άμεσες αλλαγές στις προμήθειες.
- Ριζική απλοποίηση των διαδικασιών υποβολής στοιχείων και αναφορών. Οι κατασκευαστές οχημάτων θα επωμιστούν το βάρος της ενημέρωσης και καθοδήγησης χιλιάδων πιθανών προμηθευτών, ενώ θα φέρουν και τη νομική ευθύνη για τη συλλογή των αποδεικτικών στοιχείων που τεκμηριώνουν τη συμμόρφωση με τα κριτήρια «Made in the EU». Η διαδικασία συμμόρφωσης θα πρέπει να είναι εύκολα ελέγξιμη και οι υποχρεώσεις αναφοράς όσο το δυνατόν πιο απλές και περιορισμένες.
- Αναγνώριση των ουσιαστικών διαφορών μεταξύ των επιμέρους κατηγοριών οχημάτων. Η υφιστάμενη πρόταση αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο τα επιβατικά αυτοκίνητα, τα ελαφρά επαγγελματικά οχήματα, τα φορτηγά και τα λεωφορεία. Στην πράξη, όμως, οι συγκεκριμένοι τομείς διαφέρουν σημαντικά ως προς τους κύκλους ανάπτυξης, τις αλυσίδες αξίας και τις ανάγκες τους. Η Νομοθετική Πράξη θα πρέπει να προσαρμοστεί στις ιδιαιτερότητες των φορτηγών και των λεωφορείων, αντί να εφαρμόζει ένα ενιαίο μοντέλο για όλες τις κατηγορίες. Ενδεικτικά, είναι αδύνατο να καθοριστεί σήμερα ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα για την υποχρεωτική τοπική παραγωγή μπαταριών στα βαρέα οχήματα, καθώς η διαθέσιμη παραγωγική δυναμικότητα δεν επαρκεί. Εκτιμάται ότι έως το 2030 η ζήτηση μπαταριών μόνο από τον τομέα των βαρέων οχημάτων θα υπερβαίνει τη συνολική προγραμματισμένη παραγωγική δυναμικότητα μπαταριών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπό αυτές τις συνθήκες, η υποχρεωτική χρήση μπαταριών ή εξαρτημάτων μπαταριών «Made in the EU» θα αυξήσει σημαντικά το κόστος συναρμολόγησης, επιβαρύνοντας αισθητά το κόστος των μπαταριών για φορτηγά, χωρίς οι επιδοτήσεις ή οι δημόσιες προμήθειες να μπορούν να αντισταθμίσουν πλήρως την επιβάρυνση.
Η Νομοθετική πράξη από μόνη της, δεν αρκεί για να αναστρέψει τη σταδιακή απώλεια ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης ως τόπου βιομηχανικής παραγωγής. Απαιτείται παράλληλη αντιμετώπιση των υψηλών ενεργειακών δαπανών, της μεγάλης διάρκειας των διαδικασιών αδειοδότησης και των ελλείψεων σε εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, καθώς και η διατήρηση σταθερών επενδύσεων τόσο σε κεφαλαιουχικές δαπάνες (CAPEX) όσο και σε λειτουργικές δαπάνες (OPEX) για την παραγωγή μπαταριών.
Παράλληλα, η απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου πρέπει να παραμείνει βασικός μοχλός ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας. Η προγραμματισμένη για το επόμενο έτος αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πλαισίου έγκρισης τύπου οχημάτων αποτελεί την κατάλληλη ευκαιρία για τη μείωση της περιττής γραφειοκρατίας και τον εξορθολογισμό των σχετικών διαδικασιών».
