Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει ένα νέο βιομηχανικό σχέδιο για την αυτοκινητοβιομηχανία, η ιδέα ότι τα ηλεκτρικά οχήματα (EV) θα πρέπει να δικαιούνται κίνητρα μόνο εάν είναι «Made in Europe», κατασκευασμένα στην Ευρώπη δηλαδή, κερδίζει γρήγορα έδαφος. Ωστόσο, οι κατασκευαστές προειδοποιούν ότι αυτό είναι πιο εύκολο να ειπωθεί παρά να εφαρμοστεί.
Κίνητρα μόνο για EV «Made in Europe»: πρόκειται για ένα απλό σύνθημα, αλλά με σύνθετες προεκτάσεις. Πίσω από την ιδέα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βρίσκεται ένα θεμελιώδες ερώτημα για τη μετάβαση της Ευρώπης στη βιώσιμη κινητικότητα: μπορεί η ήπειρος να προχωρήσει σε μαζική ηλεκτροκίνηση, αναδομώντας ταυτόχρονα μια βιομηχανική βάση που έχει διαβρωθεί από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό; Με άλλα λόγια, η ώθηση για κανόνες ευρωπαϊκού περιεχομένου δεν εμφανίζεται από το πουθενά.
Η παγκόσμια κούρσα των EV έχει μετατραπεί σε γεωπολιτικό ανταγωνισμό, με την Κίνα να κυριαρχεί στην παραγωγή μπαταριών, στην επεξεργασία πρώτων υλών και στα βασικά ηλεκτρονικά. Οι ΗΠΑ, από την άλλη, έχουν ενισχύσει τη εγχώρια μεταποίηση μέσω του Inflation Reduction Act. Η Ευρώπη, που επί μακρόν ήταν προσηλωμένη στις ανοικτές αγορές, βρίσκεται πλέον να συζητά αν πρέπει να υιοθετήσει πιο παρεμβατική βιομηχανική στάση ώστε να μη μετατραπεί απλώς σε αγορά πώλησης EV που κατασκευάζονται στο εξωτερικό.
T&E: Παράθυρο ευκαιρίας
Η περιβαλλοντική ΜΚΟ Transport & Environment (T&E) υποστηρίζει ότι η Ευρώπη έχει ελάχιστες εναλλακτικές. Χωρίς στοχευμένα κίνητρα για τοπική παραγωγή, η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση ενδέχεται να ενισχύσει την εξάρτηση από εισαγόμενες μπαταρίες και εξαρτήματα. Η T&E βλέπει ένα παράθυρο ευκαιρίας: με την κατάλληλη βιομηχανική στήριξη, η Ευρώπη θα μπορούσε ακόμη να αναπτύξει ανταγωνιστική δυναμικότητα στα υλικά μπαταριών, στην παραγωγή κυψελών και στα ηλεκτρονικά ισχύος. Η οργάνωση προειδοποιεί όμως ότι οι πολιτικές τοπικοποίησης δεν πρέπει να επιβραδύνουν την υιοθέτηση των EV ούτε να αυξήσουν τις τιμές — κίνδυνος που θα μπορούσε να υπονομεύσει τους κλιματικούς στόχους.
ACEA: Ορίστε τι σημαίνει «Made in Europe»
Η Ένωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA) συμμερίζεται τον στόχο μιας ανθεκτικής ευρωπαϊκής αλυσίδας αξίας, αλλά καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να κινηθούν προσεκτικά. Στην πρόσφατη θέση της επισημαίνει την έλλειψη σαφήνειας γύρω από το τι σημαίνει στην πράξη «Made in Europe». Θα αφορά τις κυψέλες μπαταριών, τα modules, τα πακέτα, τις πρώτες ύλες ή όλα τα παραπάνω; Η ACEA προειδοποιεί ότι κακώς σχεδιασμένες απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος παραγωγής, να διαταράξουν τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και να δημιουργήσουν διοικητικά βάρη, σε μια περίοδο που ο κλάδος διαχειρίζεται ήδη περισσότερες από 100 κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις και εκτελεστικές πράξεις σε θέματα ασφάλειας, εκπομπών, κυκλικότητας και κανονισμών δεδομένων.
Η ACEA επισημαίνει επίσης τη διεθνή διάσταση. Η Ευρώπη εξάγει περίπου το ένα τρίτο της παραγωγής οχημάτων της, συχνά στο πλαίσιο προτιμησιακών εμπορικών συμφωνιών. Η εισαγωγή υποχρεωτικών κανόνων τοπικού περιεχομένου θα μπορούσε να εκληφθεί ως προστατευτισμός, προκαλώντας αντίποινα ή υπονομεύοντας υφιστάμενες συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου. Με λίγα λόγια, χωρίς σαφείς ορισμούς, ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα και ισχυρές βιομηχανικές προϋποθέσεις — ανταγωνιστικές τιμές ενέργειας, ταχύτερες αδειοδοτήσεις, εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό — μια υποχρέωση «Made in Europe» ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει περισσότερη ζημιά παρά όφελος.
Κατασκευαστές: Μια ασυνήθιστη ρήξη
Η συζήτηση ανέδειξε μια ασυνήθιστη διάσταση απόψεων μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών ομίλων. Ο όμιλος Volkswagen και η Stellantis, που μαζί αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% της αγοράς της ΕΕ, έχουν ταχθεί δημόσια υπέρ μιας δομημένης στρατηγικής «Made in Europe». Σε κοινή πρόταση, οι δύο διευθύνοντες σύμβουλοι υποστηρίζουν ότι τα οχήματα θα πρέπει να λαμβάνουν ορισμένα κίνητρα μόνο εφόσον βασικά εξαρτήματα — όπως οι κυψέλες μπαταριών, τα ηλεκτρικά συστήματα κίνησης και κρίσιμα ηλεκτρονικά — παράγονται στην Ευρώπη. Προτείνουν επίσης μπόνους CO₂ για EV που κατασκευάζονται στην ΕΕ, καθώς και ευρύτερα οφέλη για κατασκευαστές που διατηρούν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους στην Ευρώπη. Το επιχείρημά τους αντανακλά ένα στρατηγικό δίλημμα: και οι δύο όμιλοι επενδύουν δισεκατομμύρια σε ευρωπαϊκά εργοστάσια μπαταριών, αλλά αντιμετωπίζουν έντονη πίεση τιμών από φθηνότερες εισαγόμενες κυψέλες. Χωρίς αντισταθμιστικά κίνητρα, προειδοποιούν, η εγχώρια παραγωγή κινδυνεύει να καταστεί εμπορικά μη βιώσιμη.
Η BMW, από την πλευρά της, υιοθετεί την αντίθετη άποψη, όπως δήλωσε στο διαδικτυακό περιοδικό Εuractiv. Η εταιρεία τονίζει ότι η ηλεκτροκίνηση βασίζεται σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας και προειδοποιεί ότι αυστηροί κανόνες τοπικοποίησης θα μπορούσαν να πλήξουν τις εξαγωγές και να διαταράξουν διεθνείς συνεργασίες. Η θέση της ευθυγραμμίζεται περισσότερο με την επιφυλακτικότητα της ACEA παρά με τη δυναμική στάση της Volkswagen και της Stellantis.
Αναθεωρημένα πρότυπα CO₂
Ο χρόνος της συζήτησης δεν είναι τυχαίος. Η Επιτροπή αναθεώρησε πρόσφατα τα πρότυπα CO₂ για επιβατικά αυτοκίνητα και ελαφρά επαγγελματικά οχήματα, εισάγοντας μεγαλύτερη ευελιξία — μεταξύ άλλων υπερπιστώσεις για μικρά, προσιτά EV που παράγονται στην ΕΕ και στόχο μείωσης κατά 90% έως το 2035 αντί για πλήρη κατάργηση. Παράλληλα, η επικείμενη Πράξη για την επιτάχυνση της Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης και η πρωτοβουλία για Πράσινους Εταιρικούς Στόλους αναμένεται να περιλαμβάνουν διατάξεις που συνδέουν κίνητρα ή κανόνες προμηθειών με ευρωπαϊκό περιεχόμενο.
Για τους εταιρικούς στόλους — βασικό μοχλό της μετάβασης — αυτό θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει στρατηγικές προμηθειών και δομές κόστους.
Ψευδαίσθηση ή φιλοδοξία;
Η Ευρώπη επιχειρεί να οικοδομήσει ένα εγχώριο οικοσύστημα EV, ανταγωνιζόμενη περιφέρειες που έχουν ήδη επιτύχει πλεονεκτήματα κλίμακας. Η συζήτηση για το «Made in Europe» αποτυπώνει την ένταση μεταξύ βιομηχανικής φιλοδοξίας και οικονομικής πραγματικότητας. Οι υποστηρικτές θεωρούν την τοπικοποίηση απαραίτητη για τη στρατηγική αυτονομία. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να αυξήσει το κόστος, να επιβραδύνει την υιοθέτηση των EV και να προκαλέσει εμπορικές διαμάχες. Σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι μια ετικέτα από μόνη της δεν αρκεί για να διασφαλίσει το ηλεκτρικό μέλλον της Ευρώπης. Χωρίς ανταγωνιστικές βιομηχανικές συνθήκες, προβλέψιμο ρυθμιστικό πλαίσιο και διατηρήσιμη ζήτηση, το «Made in Europe» κινδυνεύει να αποδειχθεί περισσότερο ψευδαίσθηση, παρά φιλοδοξία.
